Część 1 – Czym jest? Z czego się bierze? Jak się przejawia? Bierna agresja społecznie.

Moim gościem i rozmówcą jest Pani Natalia Kocur psycholog, psychoterapeutka, założycielka Ośrodka Pokonaj Lęk.

W dzisiejszym artykule, który powstał w oparciu o rozmowę, (możesz jej wysłuchać w formie podcastu link poniżej) poznasz między innymi odpowiedzi na pytania:, Czym jest Bierna Agresja u dzieci? Jak się objawia bierna agresja u dzieci? Jak chronić dzieci przed bierną agresją?

Czym jest Bierna Agresja? Zachowanie pasywna agresywne. Jak zdefiniować bierną agresje? Czym jest i w czym się przejawia?

Bierna agresja to zjawisko, które jest bardzo powszechne i spotykamy się z nim, na co dzień. Często nie zdajemy sobie sprawy z tego, że jest to agresja. To, czym jest agresja nawet, jeżeli nie potrafimy zdefiniować to potrafimy pokazać palcem. Jak ktoś kogoś bije. Nazywa nieprzyjemnymi słowami. Jak ktoś stosuje otwartą krytykę. Otwarte wyśmiewanie. Jak stoi przed nim i w ten sposób się zachowuje to wiemy, że ta osoba jest agresywna. Działa w taki sposób by kogoś zranić, spowodować ból, celowo intencjonalnie. Wówczas wiemy, że mamy do czynienia z agresją. Czymś, co jest społecznie nieakceptowalne.

Z bierną agresją jest trochę więcej kłopotów. Dlatego, że jest bierna a przez to bardziej ukryta, subtelna. Bierna agresja polega na tym, że wyrażamy agresję nie wprost. Czyli powiedzieć: Patrz! On go pobił. Zwyzywał. Tylko ta agresja przyjmuje różne zawoalowane formy. Bierna agresja może przyjąć kilka różnych postaci. Zasadniczo jest to subtelny sposób ranienia innych ludzi. Polega to na tym, że ten agresor. Ktoś, kto czuje złość, gniew nie wyraża go w sposób otwarty. Tylko trochę tłumi w sobie. Maskuje go zrachowaniami, które są w nieotwarty sposób agresywne.

Form biernej agresji jest przynajmniej pięć, siedem.

Pierwsza najbardziej powszechna to: Obrażanie się. – Powodowanie, że osoba, która jest ofiarą biernej agresji. Nagle zostaje odcięta od tego agresora. Nie wie, co się stało. Agresor nie mówi wprost, nie wyjaśnia swoich intencji. Nagle w wyniku jakiejś sytuacji, często dla ofiary niejasnej, nie oczywistej, zaczyna się obrażać, odcinać. Może wprowadzić ciche dni. Intensywne odrzucenie. Może przestać na nią reagować, zauważać. Może w ostentacyjny sposób ignorować. Ofiara czuje, że nie ma pojęcia, co się dzieje. Nie ma dostępu do osoby, która ją odrzuca. Nie ma dostępu do informacji. Próbuje się czegoś dowiedzieć. Załagodzić sytuację lub rozwiązać. Niestety trafia na mur.

Druga forma to są różne werbalne ataki. Cała grupa zachowań, które sprowadzają się do tego, że coś mówimy do innych ludzi. To jest zamaskowany przekaz, który ma zranić. Czyli komplementy z drugim dnem. Mówienie komuś np. Pięknie wyglądasz. Dzisiaj wyjątkowo szczupło. Czyli z taką myślą, że dzisiaj szczupło. Wszystkie inne dni nie za bardzo. Obgadywanie kogoś za plecami. Czyli nie wprost powiedzenie, że coś źle zrobiłeś. Tylko mówienie innym, wokół ale nie do tego głównego zainteresowanego. Rozpuszczanie plotek o tej osobie. Komentowanie osoby w jej obecności do innych.  W taki sposób by ona to słyszała lub nie słyszała. Tak czy inaczej nie mówienie do tej osoby wyrażając swój gniew, ale tak jakby bokiem. By osoba odczuła po czasie, że dzieje się dla niej coś, co jest nieprzyjemne a nawet bolesne.

Jeszcze inną bardzo ciekawą forma biernej agresji jest takie zachowanie, które w psychologii jest podstawową formą zachowania bierno agresywnego. Czyli udawanie, że jest wszystko OK. W takim sensie, że ktoś, kto jest zdenerwowany, gniewa się na kogoś. Mówi: Nie wszystko jest w porządku. Potem się zachowuje jakby chciał wyrządzić szkodę tej osobie, na którą się gniewa. Szkoda przyjmuje różne formy. Jeśli jest sytuacja współpracy. To będzie celowe zwlekanie. Zaniżanie swojego poziomu pracy. To bardzo często dzieje się w różnych grupach zadaniowych. Gdzie kilka osób pracuje nad wspólnym celem. Często w takiej grupie znajduje się osoba, która nie ma ochoty w tym uczestniczyć. Jest obrażona na kogoś. Uważa, że zadanie jest głupie, które zostało przydzielone. Ma gorszy dzień i nie ma zamiaru niczego robić. Wówczas ta osoba zachowuje się w sposób bierno agresywny. Czyli nie uczestniczy. Jak trzeba podjąć jakąś decyzję, nie podejmuje jej lub podejmuje wbrew grupie. Przez to uniemożliwia grupie podjęcie dalszych kroków. Jak ma wykonać część zadanie to tego zadania nie wykonuje lub opóźnia realizację.

Czyli wszelkie sytuacje, w których osoba jest, ale niekoniecznie świadomie robi wszystko by jej bycie było niewygodne dla całej reszty i skutkowało tym, że zadanie nie zostanie wykonane. Często nazywamy takie zachowanie sabotażem.

Jest też inna forma sabotażu. To jest zatajanie informacji. To tez jest forma biernej agresji. Czyli można sabotować pracę grupy lub różnych osób zatajając celowo, zapominając, niedbalstwo, Nie mówimy komuś, że spotkanie zostało przesunięte na wcześniej. Nie mówimy komuś, że nie trzeba czegoś robić. Wiemy, że ta osoba to robi. Napracuje się, ale mamy to gdzieś lub sprawia nam to satysfakcję. Sabotujemy sukces i efektywność tej osoby.  

Jest jeszcze jedna forma biernej agresji i to często stosują nie tylko dorośli, ale też dzieci. To zachowanie polega na wykluczaniu kogoś. Czyli nie tak jak mówiłam na początku obrażamy się kogoś i nie odzywamy. Wykluczamy osobę ze wspólnych aktywności i robimy to celowo. Nie, dlatego, że zapomnieliśmy lub tak po prostu wychodzi. Dzieci mówią sobie: Ja się z tobą nie bawię. Ty się z nami nie możesz bawić. My się tutaj bawimy we trójkę. Tu nie możesz do nas dołączyć. Nigdy się nie będę z tobą bawił. Nie chcę byś była moją koleżanką moim kolegą.

Czyli zamknięcie świata przed tą osobą. Wówczas trudno jest powiedzieć zewnętrznemu obserwatorowi. OK to jest po prostu agresja. To jest zachowanie, które ma na celu spowodowanie bólu i cierpienia drugiej osoby. Ofiara jednak autentycznie czuje ból. Jedna z podstawowych potrzeb psychologicznych człowieka zostaje niezaspokojona. Potrzeba przynależności. Potrzeba bycia w grupie. Ten agresor wprost tę potrzebę sabotuje.  

Z czego wynika bierna agresja?

Dość kluczowe jest rozróżnienie złości i agresji. To są zupełnie różne rzeczy. Złość to jest emocja. Emocja to jest coś tak naturalnego dla nas. Jak to, że nam rosną paznokcie. Każdy z nas ma emocje. Emocje jest to coś, co jest. Każda emocja pojawia się w sposób naturalny i nie mamy wpływu na to czy się pojawi czy nie. To jest bardzo istotne. W naszej kulturze trochę tak, że pewne emocje są nieakceptowalne. Nie tyle zachowanie, czyli agresja. Agresja jest zachowaniem, które wynika z emocji.

Rodzice często nie zdają sobie z tego sprawy, że przekazują swoim dzieciom informacje, że emocje są nieakceptowalne. Mówią nie złość się. Co się tak złościsz? Uspokój się. Jak będziesz się tak złościł? To nie możesz z nami siedzieć. Idź i się pozłość w swoim pokoju. Jak się uspokoisz to do nas wróć. To jest informacja, że emocja. Czyli coś zupełnie naturalnego jest nieakceptowalne. Wynika to z tego, że nie umiemy sobie radzić z tym, że ktoś przy nas czuje jakieś emocje. To jest problem rodziców. Sama jestem rodzicem i sama z tym problemem mam jakąś zagwozdkę.  Umieć sobie radzić z tym, że moje dziecko się złości lub się smuci. Czegoś się boi. Ja tego nie rozumiem, że się czegoś boi. To jest moje zadanie żeby to zaakceptować. Ok boi się. Ok smuci się. To się posmućmy razem. Pozłośćmy się razem. To jest OK by się tak czuć. To jest w porządku by mieć takie emocje.

Natomiast zupełnie, czym innym jest działać pod wpływem emocji. Czyli wykazywać konkretne zachowanie. Tu już przechodzimy do agresji. Agresja to jest zachowanie, które wynika z tego, że poczuliśmy złość. Złość czujemy z różnych powodów. Nie tylko, dlatego że nam coś zabrano. Złość najczęściej czujemy z powodu lęku. Najczęściej jest to taka kombinacja. Coś się dzieje my zaczynamy się bać i jako reakcję maskującą przyjmujemy złość. Pojawia się kontratak. Czujemy złość w sytuacjach bezradności.

Czy atakujemy to jest ten drugi temat. Ważne jest żeby zobaczyć, że często uczymy dzieci agresywnych zachowań. Jak ktoś cię zezłości to mu przywal. Albo zabierz. Zachowaj się w określony sposób. Sami uczymy lub modelujemy. Modelujemy to forma pokazywania jak się zachować. Często dzieje się to w sposób nieświadomy. My się jakoś zachowujemy. Dzieci patrząc na to się uczą. Jak jedziemy i wyzywamy innych kierowców.

Biernej agresji dzieci mogą nauczyć się od rodziców?

I agresji i biernej agresji tak. Z bierną agresją jest jeszcze większy problem. Kulturowo nie jest akceptowalna bierna agresja. My wiemy, że to nie jest ok pobić. Nie uczymy by dziecko zachowało się wprost agresywnie. Sami znajdujemy wyjścia, które są bierną agresją.

Czy społecznie bierna agresja nie jest akceptowalna, ponieważ jawi się, jako coś bardziej intelektualnego?

Tak to jest subtelniejsza forma. W sumie zaatakuje to drugie dziecko, ale nie wprost. Właśnie w białych rękawiczkach. Potem nikt mi nie będzie mógł zarzucić, że to zrobiłam. W pewnym sensie my tez uczymy tego dzieci. Mówimy nie rób tak tylko nie rozmawiaj z ta dziewczynką. Czyli uczymy obrażania się. Uczymy odtrącania. Uczymy czasem wykluczania. Jak nie lubisz tego chłopca to powiedz, że się z nim nie bawisz i nigdy nie będziesz bawił.

Nie uczymy naszych dzieci i mówię to z pełną świadomością. Czyli ta odpowiedzialność jest na nas. Nie uczymy naszych dzieci żeby umiały powiedzieć, że są złe i wkurzone na ta osobę. I nie mają możliwości by z tą osobą rozwiać, ale, że im to za chwilę przejdzie. Uczymy dzieci kumulowania w sobie złości. Czyli że złość jest i musi mieć chwilę by się rozejść po kościach. I uczymy by zachowywać się w sposób agresywny niemożliwy do identyfikacji.

W kolejnym artykule dowiesz się:

  • Co mogą zrobić rodzice posiadający dziecko wykazujące bierną agresję?
  • Czy mechanizmy biernej agresji pojawią się również u nastolatków? Czy możemy bierną agresję wytłumaczyć hormonami?
  • Jak rozmawiać z nastolatkiem o emocjach? Jak z chłopcem a jak z dziewczynką?
  • Jak wesprzeć dziecko, które doświadcza biernej agresji np. w szkole?
  • Jak rodzic powinien zareagować wiedząc, że bierną agresję wobec dziecka wykazuje nauczyciel?

Możesz nie czekać na kolejny artykuł. Cała moja rozmowa jest do wysłuchania tu:

Możesz nie czekać na kolejny artykuł. Cała moja rozmowa jest do wysłuchania tu:

8# Bierna Agresja – Forma przemocy, którą niestety często akceptujemy w naszym życiu.